Theo nội dung phản ánh, các hợp đồng bảo hiểm được ký trong tháng 9/2024 có nhiều dấu hiệu bất thường: không có bản ghi âm bắt buộc khi tư vấn sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư; hồ sơ bảo hiểm bị kê khai sai lệch so với tình trạng sức khỏe và yêu cầu của người mua; xuất hiện nhiều chữ ký bị cho là giả mạo; thậm chí có hợp đồng phát sinh hiệu lực trong khi người mua bảo hiểm không có mặt tại Việt Nam ở thời điểm ký kết.
Đáng chú ý, người phản ánh cho biết đã cung cấp cho doanh nghiệp bảo hiểm nhiều tài liệu, gồm tin nhắn tư vấn viên thừa nhận sai sót, hộ chiếu chứng minh người mua đang ở nước ngoài, cùng các chữ ký tươi để đối chiếu. Tuy nhiên, phía doanh nghiệp vẫn từ chối hủy hợp đồng và hoàn phí với lý do “chưa có kết luận của cơ quan chức năng”. Đến nay, hồ sơ vụ việc đã được trình báo và cơ quan công an đã tiếp nhận.
Từ vụ việc này, câu chuyện không còn dừng lại ở tranh chấp dân sự thông thường giữa khách hàng và doanh nghiệp bảo hiểm, mà đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý cần được làm rõ.
Giả mạo chữ ký, làm phát sinh hợp đồng: Ranh giới hình sự rất rõ
Ở góc độ pháp luật, cần khẳng định rõ: chữ ký của bên mua bảo hiểm là điều kiện cốt lõi để xác lập ý chí tự nguyện khi giao kết hợp đồng. Nếu chữ ký bị giả mạo, hoặc hợp đồng được lập khi người mua không hề biết, không trực tiếp ký kết, thì hợp đồng đó có dấu hiệu vô hiệu do không có sự tự nguyện của một bên.
Nghiêm trọng hơn, trong trường hợp hành vi giả mạo chữ ký, làm giả hồ sơ nhằm mục đích thu phí bảo hiểm, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ trái ý chí của khách hàng, thì vấn đề không còn là “sai sót nghiệp vụ” hay “lỗi cá nhân tư vấn viên”, mà có thể cấu thành hành vi làm giả tài liệu, giả mạo trong hoạt động kinh doanh, thậm chí là hành vi chiếm đoạt tài sản, tùy theo hậu quả và động cơ.
Đối với lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, pháp luật hiện hành đã quy định khá chặt chẽ về quy trình tư vấn, giao kết hợp đồng, trong đó có yêu cầu bắt buộc ghi âm tư vấn đối với một số sản phẩm, nhằm bảo vệ người mua bảo hiểm. Việc thiếu hoặc không có bản ghi âm theo quy định, nếu được xác minh, sẽ đặt ra câu hỏi về tính hợp pháp của toàn bộ quy trình phát hành hợp đồng.
Trách nhiệm không chỉ dừng ở tư vấn viên
Một điểm đáng lưu ý khác là trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm. Trong trường hợp các hợp đồng có nhiều chữ ký bất thường, chữ viết không thống nhất, hoặc phát sinh hiệu lực trong điều kiện không phù hợp quy định nội bộ, thì câu hỏi đặt ra là quy trình kiểm soát nội bộ đang vận hành ra sao.
Pháp luật không cho phép doanh nghiệp bảo hiểm “đứng ngoài” trách nhiệm bằng cách quy toàn bộ sai phạm cho tư vấn viên. Nếu các hợp đồng đã được thẩm định, phát hành, thu phí và quản lý trong hệ thống, thì trách nhiệm không chỉ thuộc về cá nhân trực tiếp thực hiện, mà còn liên quan đến cơ chế giám sát, phê duyệt và quản lý rủi ro của doanh nghiệp.
Việc doanh nghiệp lựa chọn chờ “kết luận của cơ quan chức năng” là cần thiết về mặt tố tụng, nhưng không thể thay thế cho nghĩa vụ chủ động rà soát, bảo vệ quyền lợi chính đáng của khách hàng khi có dấu hiệu vi phạm rõ ràng.
Niềm tin thị trường không thể đặt lên sự im lặng
Bảo hiểm nhân thọ là lĩnh vực kinh doanh đặc thù, vận hành dựa gần như tuyệt đối vào niềm tin của khách hàng. Một khi niềm tin đó bị xói mòn bởi các nghi vấn về chữ ký, hồ sơ và quy trình, hệ lụy không chỉ dừng lại ở một vụ việc cá nhân, mà có thể ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường.
Vụ việc đang được cơ quan chức năng xem xét và cần được làm rõ bằng các kết luận pháp lý chính thức. Tuy nhiên, ngay từ thời điểm này, câu chuyện đã đặt ra yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động bảo hiểm nhân thọ.
Bởi nếu chữ ký – yếu tố pháp lý tối thiểu nhất của một hợp đồng – còn có thể bị xem nhẹ, thì điều người dân lo lắng không chỉ là một hợp đồng cụ thể, mà là câu hỏi lớn hơn: liệu còn bao nhiêu hợp đồng khác đang tồn tại mà người mua chưa từng thực sự ký vào đó?
